"API" so'zini ko'p eshitgansiz, lekin u aslida nima? Nima uchun barcha dasturlarda API ishlatiladi? Bu maqolada REST API'ni eng oddiy misol bilan tushuntiramiz — texnik ta'riflardan oldin, odamcha gapdan boshlaymiz.

API — ofitsiant misoli

Tasavvur qiling: siz restoranda o'tiribsiz. Oshpaz — bu server (ma'lumotlar bazasi). Siz — bu foydalanuvchi (brauzer yoki mobil ilova). Ofitsiant — bu API.

Siz menyu orqali buyurtma berasiz. Ofitsiant oshpazga yetkazadi, tayyor ovqatni olib keladi. Siz oshpaz bilan to'g'ridan-to'g'ri muloqot qilmaysiz — bu API'ning rolini tushuntiradi.

REST API — bu ofitsiant bilan gaplashish qoidalari. Masalan: "bitta pizza" deb emas, balki aniq tartibda buyurtma berishingiz kerak.

HTTP metodlari — nima qilmoqchi ekanligingizni aytish

GET    /users          → Barcha foydalanuvchilarni olish
GET    /users/5        → 5-foydalanuvchini olish
POST   /users          → Yangi foydalanuvchi yaratish
PUT    /users/5        → 5-foydalanuvchini to'liq yangilash
PATCH  /users/5        → 5-foydalanuvchining bir qismini yangilash
DELETE /users/5        → 5-foydalanuvchini o'chirish

Amalda ko'rish: ochiq API bilan ishlash

Hech narsa o'rnatmasdan, brauzerda shu manzilni oching:

https://jsonplaceholder.typicode.com/users/1

Quyidagi javobni ko'rasiz:

{
  "id": 1,
  "name": "Leanne Graham",
  "username": "Bret",
  "email": "Sincere@april.biz",
  "phone": "1-770-736-0971",
  "website": "hildegard.org"
}

Bu JSON format — REST API'lar ma'lumotni shu ko'rinishda qaytaradi.

Python bilan API so'rovi

import requests

# GET so'rovi — foydalanuvchilar ro'yxatini olish
javob = requests.get("https://jsonplaceholder.typicode.com/users")

# Status kodi — 200 muvaffaqiyat, 404 topilmadi, 500 server xatosi
print(f"Status: {javob.status_code}")

# JSON ma'lumotni Python list ga o'girish
foydalanuvchilar = javob.json()

for user in foydalanuvchilar[:3]:  # faqat birinchi 3 ta
    print(f"{user['id']}: {user['name']} — {user['email']}")

POST so'rovi — yangi ma'lumot yuborish

import requests
import json

yangi_post = {
    "title": "Mening birinchi postim",
    "body": "Bu post matni",
    "userId": 1
}

javob = requests.post(
    "https://jsonplaceholder.typicode.com/posts",
    json=yangi_post
)

print(javob.status_code)  # 201 — yaratildi
print(javob.json())

Status kodlar — server nima demoqda

Maslahat: API bilan ishlashni o'rganishda jsonplaceholder.typicode.com saytidan foydalaning — u haqiqiy server kabi javob beradi, lekin hech narsa saqlanmaydi. Sinab ko'rish uchun ideal.